Mekanı düşünmek için yedi kitap: kişisel bir okuma listesi

Bize en çok “ne okumalıyım?” sorusu soruluyor. Bu liste bir kaynakça değil; yıllar içinde tekrar tekrar döndüğümüz, mekana ve ışığa bakışımızı değiştiren kitaplar. Hiçbiri teknik bir el kitabı değil. Hepsi bir mekanın içinde olmanın nasıl bir şey olduğunu anlamaya çalışıyor.

1. Juhani Pallasmaa — Tenin Gözleri (The Eyes of the Skin, 1996)

Pallasmaa, çağdaş mimarlığın görmeyi diğer duyuların önüne koyduğunu söyler ve dokunmanın, sesin, kokunun mekan deneyimindeki yerini hatırlatır. İnce bir kitap ama her okuyuşta başka bir cümlesinin altını çiziyoruz. Bir malzemeyi seçerken ona yalnızca bakmak yerine elimizi sürmeye bu kitaptan sonra daha çok özen gösterdik.

2. Gaston Bachelard — Mekanın Poetikası (La Poétique de l’espace, 1957)

Bachelard bir filozof olarak evi, çekmeceyi, köşeyi ve tavan arasını hayal gücünün mekanları olarak okur. Bir iç mimar için şaşırtıcı derecede pratik bir kitaptır: Bir evin neden yalnızca metrekareden ibaret olmadığını, bir köşenin neden sığınak gibi hissettirdiğini anlatır.

3. Peter Zumthor — Atmospheres (2006)

Zumthor’un kısa bir konuşmasından doğan bu kitap, bir mekanın “atmosferini” oluşturan unsurları tek tek sayar: malzemelerin uyumu, sıcaklık, ses, sükunet ile baştan çıkarma arasındaki gerilim. Sözünü sade tutan, okunması bir saat süren ama etkisi uzun kalan bir metin.

4. Steen Eiler Rasmussen — Experiencing Architecture

1950’lerin sonunda yazılan bu kitap, mimarlığı hiç bilmeyen bir okura nasıl bakılacağını öğretmek için yazılmış. Ritim, ölçek, doku ve ışık üzerine bölümleri hâlâ öğrencilere önerdiğimiz en iyi giriş metinlerinden biri.

5. Jun’ichirō Tanizaki — Gölge Övgüsü (In’ei Raisan, 1933)

Tanizaki, Japon evlerinde loşluğun, cilalı ahşabın ve kağıt perdelerden süzülen ışığın güzelliğini anlatır. Her yüzeyin parladığı, her köşenin aydınlatıldığı mekanlara karşı bir uyarı gibi okunabilir. Aydınlatma tasarımına başlamadan önce yeniden açtığımız kitaplardan biri.

6. Sai Mustafa Çelebi — Tezkiretü’l-Bünyan

Mimar Sinan’ın kendi anlatımına dayanarak şair Sai Mustafa Çelebi tarafından kaleme alınan bu metin, Sinan’ın hayatını ve yapılarını onun ağzından aktarır. Bir mimarın kendi işine nasıl baktığını beş yüzyıl öncesinden okumak, bugün yaptığımız işin ne kadar eski bir geleneğin parçası olduğunu hatırlatıyor.

7. Christopher Alexander ve diğerleri — A Pattern Language (1977)

Kasabadan pencere pervazına kadar uzanan yüzlerce “örüntü”den oluşan bu kalın kitap, baştan sona okunmak için değil, dönüp dönüp karıştırmak için. “Işığın iki yandan geldiği oda” ya da “pencere kenarında oturma yeri” gibi başlıklar, iyi bir mekanın çoğu zaman basit ve insani kararlardan doğduğunu gösteriyor.

Okurken

Bu kitapları bir kerede bitirmeye çalışmayın. Bir bölüm okuyun, sonra gün içinde bulunduğunuz bir mekana o gözle bakın. Kitaplar, ancak gerçek mekanlarla karşılaştırıldığında anlam kazanıyor.